Ομιλία του Πρωθυπουργού κατά τη συζήτηση Επίκαιρης Ερώτησης για τις Τράπεζες

ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ

Αθήνα, 9 Μαΐου  2008

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ κ. ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ

ΣΤΙΣ ΕΠΙΚΑΙΡΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ κ. Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΛΑ.Ο.Σ κ. Γ. ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗ

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Είναι γεγονός ότι ο τραπεζικός δανεισμός από επιχειρήσεις και νοικοκυριά αυξάνεται εδώ και αρκετά χρόνια τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Όμως! Η αύξηση αυτή δεν είναι, κατ’ ανάγκη αρνητική εξέλιξη. Ιδίως μάλιστα όταν αφορά στην απόκτηση περιουσιακών στοιχείων ή την πραγματοποίηση επενδύσεων. Στην κατεύθυνση, για παράδειγμα, αυτή…

• Το Ταμείο Εγγυοδοσίας Μικρών και Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων, που εμείς ενεργοποιήσαμε, επιδοτεί το δανεισμό τους και στηρίζει έτσι τις δραστηριότητές τους.
• Η επιδότηση του επιτοκίου για δάνεια στους κατ’ επάγγελμα αγρότες -την οποία αυξήσαμε μέχρι και 70%- τους βοηθά στην απόκτηση πρώτης κατοικίας.
• Ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας παρέχει σε πολύτεκνες οικογένειες (από πέρυσι και σε τρίτεκνες) τη δυνατότητα αγοράς κατοικίας με άτοκα δάνεια. Σταδιακά λοιπόν ο δανεισμός των νοικοκυριών από 12,5% του ΑΕΠ το 2000, έφτασε στο 23,5% το 2003 και στο 41% το 2007.
• Σημειώνω πάντως ότι σήμερα ο συνολικός δανεισμός στη χώρα μας βρίσκεται στο 80% του ΑΕΠ, ενώ στην Ευρωζώνη φτάνει το 140%.
• Την ίδια στιγμή, οι καταθέσεις των ελληνικών νοικοκυριών είναι μεγαλύτερες από τα δάνειά τους κατά 68%, ενώ στην Ευρωζώνη ξεπερνούν τα δάνεια μόνον κατά 3%. Αξίζει μάλιστα, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, να σημειωθεί ότι οι καταθέσεις στη χώρα μας από το 56% του ΑΕΠ που ήταν το 2000, αυξήθηκαν στο 69% το 2007.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν βέβαια πως σήμερα δεν υπάρχουν προβλήματα. Αντιθέτως! Υπάρχουν σοβαρά προβλήματα. Και τα προβλήματα αυτά εντοπίζονται κυρίως σε δύο βασικές ενότητες:

• Αφενός στις περιπτώσεις που επιβάλλονται καταχρηστικοί όροι, που επιστρατεύονται παραπλανητικές διαφημίσεις, που εφαρμόζονται επιθετικές εμπορικές πρακτικές από τις Τράπεζες.
• Και αφετέρου στις περιπτώσεις κατά τις οποίες επιχειρήσεις και νοικοκυριά δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν. Είναι ένα σοβαρό φαινόμενο, μπροστά στο οποίο απαιτείται υπευθυνότητα τόσο από τους δανειολήπτες, όσο και από τις Τράπεζες. Είναι ανάγκη λοιπόν να ξέρουμε, αλλά και να προσεγγίζουμε υπεύθυνα την αλήθεια:

Σε ό,τι αφορά την αποπληρωμή δανείων:

• Πράγματι ο αριθμός των πλειστηριασμών ακινήτων αυξήθηκε το 2007 κατά 16% σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. Δεν είναι όμως καθόλου αξιόπιστος ο δείκτης αυτός, αφού για το ίδιο ακίνητο μπορεί να γίνονται πολλαπλοί πλειστηριασμοί.
• Η πραγματικότητα φαίνεται πιο καθαρά μέσα από τον αριθμό των κατασχέσεων. Και οι κατασχέσεις ακινήτων την περασμένη χρονιά μειώθηκαν κατά 6,8%. Αφορούσαν ωστόσο πολύ πιο ακριβά ακίνητα αφού (παρά τη μείωση του αριθμού τους) η αξία τους αυξήθηκε κατά 30%.
• Σήμερα, οι καθυστερήσεις στις πληρωμές δανείων σημειώνουν πτώση. Από το 7% το 2003, περιορίστηκαν στο 4,5% το 2007.

Σε ό,τι αφορά τις ακάλυπτες επιταγές και τις απλήρωτες συναλλαγματικές, η αλήθεια είναι ότι διπλασιάστηκαν στην πενταετία 2000-2005 και μειώθηκαν κατά 33% τα τελευταία δύο χρόνια (2006-2007).

Έρχομαι στους όρους με τους οποίους χορηγούνται τα δάνεια από τις Τράπεζες:

• Πρώτον: Πράγματι, τα τελευταία χρόνια υπάρχει αύξηση επιτοκίων. Δεν είναι όμως μόνο ελληνικό φαινόμενο. Και είναι τουλάχιστον ανεύθυνο να αφήνονται αιχμές σε βάρος της Κυβέρνησης, αφού η νομισματική πολιτική ασκείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα έχει αυξήσει σταδιακά το παρεμβατικό επιτόκιο από το 2% το 2003, στο 4% τον Ιούνιο του 2007.
• Δεύτερον: Στη χώρα μας, σε σχέση με την Ε.Ε., ορισμένες τραπεζικές υπηρεσίες (όπως τα στεγαστικά δάνεια) είναι φθηνότερες, ενώ άλλες είναι πράγματι ακριβότερες.
• Τρίτον: Στα τελευταία 4 χρόνια η διαφορά ανάμεσα στα επιτόκια δανείων και τα επιτόκια καταθέσεων έχει περιοριστεί και μάλιστα σημαντικά.
• Τέταρτον: Η γενική εποπτεία του Τραπεζικού Συστήματος ανήκει στην αρμοδιότητα της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία λειτουργεί ως Ανεξάρτητη Αρχή. Εκείνο που υποχρεούται να εξασφαλίζει το κράτος είναι αφενός τον υγιή ανταγωνισμό ανάμεσα στις Τράπεζες, και αφετέρου την προστασία των δανειοληπτών απέναντι σε καταχρηστικούς όρους και πρακτικές που παραβαίνουν τις αρχές της καλής πίστης.

Στην κατεύθυνση αυτή, η Κυβέρνηση (το υπουργείο Οικονομίας) προώθησε την περασμένη χρονιά το νόμο για τις «χρηματοπιστωτικές αγορές», με τον οποίο θεσπίστηκαν αυξημένες υποχρεώσεις των Τραπεζών σε ό,τι αφορά την πληροφόρηση των συναλλασσόμενων.

Δεύτερον: Τροποποιώντας το περασμένο καλοκαίρι το νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία του καταναλωτή, η Κυβέρνηση (το υπουργείο Ανάπτυξης) προώθησε ειδικές ρυθμίσεις για την προστασία των δανειοληπτών. Απαγορεύτηκε έτσι η κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας δανειολήπτη για χρέος μέχρι 10.000 ευρώ από καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες, με την προϋπόθεση ότι υπάρχει αποδεδειγμένη αδυναμία πληρωμής και δεν υπάρχει υποθήκη. Και

Τρίτον: Με βάση τον ίδιο νόμο, ο υπουργός Ανάπτυξης έχει τη δυνατότητα να επιβάλει την προσαρμογή των Τραπεζών στο δεδικασμένο αμετάκλητων δικαστικών αποφάσεων που εκδίδονται μετά από αγωγές καταναλωτών ή ενώσεων καταναλωτών. Μπορεί δηλαδή στην περίπτωση αυτή, να επιβάλει με Κανονιστικές Πράξεις την απάλειψη καταχρηστικών όρων από όλους τους αντίστοιχους τύπους συμβάσεων.

Σημειώνω ακόμη ότι είμαστε διαρκώς σε ανοικτό διάλογο με την Κοινωνία για τον εντοπισμό αναγκαίων, εφικτών μέτρων για την περαιτέρω προστασία των συναλλασσόμενων με τις Τράπεζες. Η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή ξεκίνησε ειδική εκστρατεία με θέμα «Τράπεζες και καταναλωτές: τι ισχύει και τι πρέπει να αλλάξει». Έχουμε ήδη δεχτεί συγκεκριμένες προτάσεις και (όπως έχει ήδη ανακοινωθεί) επεξεργαζόμαστε νομοθετικές ρυθμίσεις που ανάμεσα στ’ άλλα προβλέπουν:

• Πρώτον: Απαγόρευση των πλειστηριασμών ακινήτων σε τιμή κατώτερη της αντικειμενικής τους αξίας.
• Δεύτερον: Υποχρεωτική διεξαγωγή των πλειστηριασμών αποκλειστικά και μόνο σε Ειρηνοδικεία, με σφραγισμένες προσφορές.
• Τρίτον: Καθιέρωση περιόδου χάριτος στους δανειολήπτες που θα φτάνει τον ένα χρόνο, στη διάρκεια του οποίου μπορούν να επιδιώκουν και να πετυχαίνουν νέο διακανονισμό με την Τράπεζα, έτσι ώστε να αποτρέπουν την κατάσχεση του ακινήτου.
• Τέταρτον: Διαμόρφωση μιας κλίμακας με βάση κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια, έτσι ώστε να υπάρχει ομοιόμορφη αντιμετώπιση ανάλογων περιπτώσεων. Και
• Πέμπτον: Απαγόρευση της κατάσχεσης για χρέη στο Δημόσιο ή τις Τράπεζες, οιουδήποτε μέρους του μηνιαίου μισθού, όταν δεν ξεπερνά τα 1.500 ευρώ. Και
• Έκτον: Εξετάζεται η αύξηση του ποσού των 10 χιλ. ευρώ κάτω από το οποίο δεν επιτρέπεται ο πλειστηριασμός μοναδικής κατοικίας.

Καταλήγοντας, θέλω να υπογραμμίσω ότι δεν έχουμε κανένα ενδοιασμό στην υιοθέτηση προτάσεων, η εφαρμογή των οποίων είναι εφικτή. Αυτό ισχύει και για τις προτάσεις της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, οι οποίες λαμβάνονται υπόψη. Από την πλευρά μας, για μια ακόμη φορά, αποδεικνύουμε ότι αντλούμε ιδέες βγαλμένες από την ίδια την κοινωνία. Υιοθετούμε προτάσεις απ’ όπου κι αν προέρχονται. Αυτή είναι η πάγια θέση μας. Αυτή είναι η στρατηγική επιλογή μας.

ΔΕΥΤΕΡΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Όλοι αναγνωρίζουμε το πρόβλημα και τις διαστάσεις του, αλλά οι υπεραπλουστεύσεις και οι υπερβολές δεν βοηθούν. Τα προβλήματα αντιμετωπίζονται με συντεταγμένο τρόπο, με προσεκτική ανάλυση και, από κει και πέρα, με συγκεκριμένα νομοθετικά βήματα.

Ολόκληρη η Ε.Ε. αντιμετωπίζει σήμερα κρίσιμες προκλήσεις, πιεστικές οικονομικές καταστάσεις, εξαιτίας των μεγάλων αλλαγών που συντελούνται παγκόσμια. Στο διεθνές περιβάλλον τίποτε δεν είναι πια ίδιο με ό,τι επικρατούσε μέχρι πριν από λίγα χρόνια. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Και το αντιλαμβάνονται πολύ καλά αυτό όλοι οι πολίτες.

Ενδεικτικά και μόνο, σημειώνω ότι οι διεθνείς τιμές πετρελαίου από τα $26 το 2003, φτάνουν σήμερα τα $124. Δηλαδή μιλάμε για πενταπλασιασμό μέσα σε πέντε χρόνια. Μέσα σε ένα μόνο χρόνο σχεδόν διπλασιάστηκαν.

Σημειώνω ακόμα ότι, ενώ στο πρόσφατο παρελθόν είχαμε σημαντική μείωση στα ευρωπαϊκά επιτόκια, τα τελευταία χρόνια συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Από το 2003 μέχρι σήμερα το παρεμβατικό επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας διπλασιάστηκε. Από το 2% έφτασε στο 4%.

Σ’ ολόκληρη λοιπόν την Ευρώπη, σε όλες τις χώρες μέλη της, σημειώνεται οικονομική επιβράδυνση, αλλά και σημαντική αύξηση του εισαγόμενου πληθωρισμού.

Οι εξελίξεις αυτές είναι μοιραίο να επηρεάζουν τόσο τις εθνικές οικονομίες, όσο και τα οικονομικά των πολιτών. Οι δυσμενείς επιπτώσεις φτάνουν και στη χώρα μας. Και οι επιπτώσεις αυτές θα ήταν δραματικές, πολύ χειρότερες, εάν δεν είχαμε προχωρήσει στις αλλαγές και τις μεταρρυθμίσεις της τελευταίας τετραετίας. Και όμως! Αυτά τα κρίσιμα στοιχεία, κάποιοι προσποιούνται ότι τα αγνοούν.

Κανείς δεν αμφισβητεί το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες. Πρώτοι εμείς το αναγνωρίζουμε! Πρώτοι εμείς το αναδεικνύουμε. Άλλοι είναι εκείνοι οι οποίοι προσποιούνται ότι μόλις τώρα ανακάλυψαν αυτά τα προβλήματα. Άλλοι είναι εκείνοι οι οποίοι ως Κυβέρνηση ποτέ δεν τόλμησαν να αγγίξουν ζητήματα που ανακύπτουν ανάμεσα στις Τράπεζες και τους πελάτες τους.

Θυμίζω, πρώτ’ απ’ όλα, τη λύση που δόθηκε απ’ αυτήν την Κυβέρνηση στο πρόβλημα με τα πανωτόκια.

Θυμίζω ότι μόλις πέρυσι καταψήφισαν τη νομοθετική ρύθμιση για την αποφυγή πλειστηριασμού της μοναδικής κατοικίας δανειολήπτη για χρέη μέχρι 10.000 ευρώ από καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες.

Θυμίζω, ακόμη, ότι η Αξιωματική Αντιπολίτευση, στην πρόταση που είχε καταθέσει, κρατούσε το όριο αυτό πολύ πιο χαμηλά (στις 5 χιλ. ευρώ).

Προσθέτω ότι τα τέσσερα τελευταία χρόνια επιβλήθηκαν και δημοσιοποιήθηκαν (και μάλιστα για πρώτη φορά) υψηλά πρόστιμα σε Τράπεζες για καταχρηστική συμπεριφορά σε βάρος των καταναλωτών. Όπου βεβαιώθηκαν παρόμοιες πρακτικές, επιβλήθηκαν και δημοσιοποιήθηκαν αυστηρά πρόστιμα. Όπου υπάρχουν σχετικές καταγγελίες, εξετάζονται από τη Δικαιοσύνη και οι αποφάσεις της θα ισχύσουν για όλους.

Θυμίζω ότι μετά από σχετικές αγωγές καταναλωτικών οργανώσεων υπήρξαν πρωτόδικες αποφάσεις δικαστηρίων που έκριναν καταχρηστικούς ορισμένους από τους όρους των τραπεζικών συναλλαγών. Ενώ όμως η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή ζήτησε την εκούσια συμμόρφωση των Τραπεζών, δεν υπήρξε ανταπόκριση, παρά μόνο για ορισμένα ζητήματα. Για τα πιο σοβαρά, οι Τράπεζες υπέβαλαν έφεση και αναμένεται η τελεσίδικη δικαστική απόφαση. Τότε μόνο το Υπουργείο Ανάπτυξης έχει τη δυνατότητα να προβεί στις όποιες κανονιστικές ρυθμίσεις. Και μην έχετε καμία αμφιβολία ότι θα προβεί σε αυτές. Θυμίζω ότι, ανάμεσα στ’ άλλα, οι διαφορές που βρίσκονται σε εκκρεμότητα αφορούν κυρίως:

1^ον: Την απάλειψη της αναδρομικής επιβάρυνσης τόκων σε χρήση πιστωτικής κάρτας, με χρέωση από την ημέρα της συναλλαγής και όχι από την ημερομηνία εξόφλησης, που αναφέρεται στον λογαριασμό.

2^ον: Την απάλειψη της χρέωσης προμήθειας 1,40 ευρώ για κατάθεση σε λογαριασμό τρίτου προσώπου, παρόλο που η κατάθεση φέρεται να λειτουργεί υπέρ του πελάτη της Τράπεζας, αλλά και υπέρ της ιδίας.

3^ον: Την απάλειψη των εξόδων αδράνειας έως και ένα ευρώ το μήνα, που επιβάλλονται για λογαριασμούς κατάθεσης που μένουν «ακίνητοι» για περισσότερο από 18 μήνες.

4^ον: Την απάλειψη της κλιμακωτής χρέωσης, από τρία έως και είκοσι ευρώ, σε ανάληψη μετρητών από πιστωτική κάρτα, η οποία δεν αιτιολογεί επαρκώς σε ποια λειτουργικά έξοδα αντιστοιχεί.

Σε μια περίοδο, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, που η διεθνής συγκυρία προκαλεί δυσμενείς επιπτώσεις τόσο στις εθνικές οικονομίες όλων των χωρών της Ευρώπης, όσο και στα οικονομικά των νοικοκυριών, τα χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα δεν μπορεί ούτε να αδιαφορούν απέναντι σε τέτοια ζητήματα, ούτε να καθυστερούν στις αναγκαίες ρυθμίσεις. Γνωρίζουν άλλωστε ως βασικοί παράγοντες της Οικονομίας ότι η καλύτερη προστασία καταναλωτή σημαίνει μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη. Οφείλουν λοιπόν να δουν με προσοχή τόσο τα αιτήματα των πελατών τους, όσο και την πρόταση της Κυβέρνησης, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλία συμμόρφωσης στο περιεχόμενο των πρωτόδικων αποφάσεων.

Σε ό,τι αφορά το καθεστώς λειτουργίας των εισπρακτικών εταιριών που λειτουργούν στον τόπο μας εδώ και 15 χρόνια – και κυρίως από το 2002 και μετά – το θέμα ανακινήθηκε με πρωτοβουλία του Συνηγόρου του Καταναλωτή, ενός θεσμού που εμείς καθιερώσαμε. Επιπλέον, με πρωτοβουλία της Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή -που εμείς επανασυστήσαμε- τέθηκε στην Τράπεζα της Ελλάδας ερώτημα για τα όρια νομιμότητας της λειτουργίας των εταιριών αυτών. Το θέμα λοιπόν έχει ήδη απασχολήσει την Κυβέρνηση και τα συναρμόδια υπουργεία προωθούν σχέδιο θεσμικού πλαισίου που βάζει κανόνες και στο συγκεκριμένο κλάδο.

Σε ό,τι αφορά τέλος τις αναφορές για τα τραπεζικά κέρδη, είναι προφανές ότι οφείλονται κυρίως σε δύο λόγους: Πρώτον, στη μεγάλη αύξηση των συναλλαγών τους. Και δεύτερον, στον επαναπατρισμό σημαντικών κερδών από δραστηριότητες που αναπτύσσουν στο εξωτερικό.

Θέλω να υπογραμμίσω, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, ότι αναγνωρίζουμε τη συμβολή των Τραπεζών στην αναπτυξιακή τροχιά της χώρας. Σημαίνει υποστήριξη στην επιχειρηματικότητα. Σημαίνει υποστήριξη στην απόκτηση κατοικίας για εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες. Σημαίνει θέσεις απασχόλησης. Σημαίνει φόρους που καταβάλλουν στο κράτος.

Ταυτόχρονα ωστόσο θέλω να τονίσω, να υπογραμμίσω για μια ακόμα φορά, ότι πρακτικές κατά παράβαση της καλής πίστης και καταχρηστικοί όροι στις συναλλαγές δεν γίνονται δεκτοί! Οι ίδιες οι Τράπεζες οφείλουν να αποδείξουν αυξημένη κοινωνική ευθύνη. Η Κυβέρνηση έχει τη βούληση για όλα τα αναγκαία και εφικτά μέτρα. Η Κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να διασφαλίσει την προστασία των συναλλασσόμενων και πρόσθετα μέτρα, με υιοθέτηση προτάσεων απ’ όπου κι αν προέρχονται, είναι δυνατό να διαμορφωθούν στο πλαίσιο του διαλόγου που έχουμε ήδη δρομολογήσει.