ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ
Λονδίνο, 21 Οκτωβρίου 2008
ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ
ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ κ. ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ
ΣΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ «ΒΥΖΑΝΤΙΟ 330–1453»
ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΤΕΧΝΩΝ
Το Βυζάντιο είναι λέξη, η οποία συνήθως παραπέμπει -τουλάχιστον για τους μη ειδικούς ιστορικούς- σε έναν κόσμο μυστηριακό: Σε έναν μακρινό πολιτισμό τον οποίο συνήθως προσλαμβάνουμε ρίχνοντας περιστασιακές ματιές σε μεγαλειώδη πλην μεμονωμένα έργα υπερβατικής ομορφιάς και βαθιάς πνευματικότητας, σταχυολογημένα από ένα ιστορικό συνεχές το οποίο διήρκεσε πλέον της χιλιετίας. Μόνο κατά το δεύτερο ήμισυ του περασμένου αιώνα ο κόσμος μπόρεσε σταδιακά να συνειδητοποιήσει την ένδοξη ιστορία, το μεγαλείο της τέχνης και την τεράστια εμβέλεια αυτής της Ανατολικής αυτοκρατορίας. Και μόνο τα τελευταία χρόνια η Ανατολική και η Δυτική Ευρώπη μπορούν και πάλι να υπερηφανεύονται, ενωμένες στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για τις κοινές ιστορικές και πολιτιστικές καταβολές της ηπείρου μας.
Αντιλαμβάνομαι ότι πάει ακριβώς μισός αιώνας από την τελευταία μεγάλης κλίμακας έκθεση Βυζαντινής τέχνης στο Λονδίνο, στο Victoria and Albert Museum. Στα χρόνια που μεσολάβησαν το Βυζάντιο συνέχισε να προβάλλεται στη χώρα αυτή με μικρότερες εκθέσεις οι οποίες προκάλεσαν έντονο ενδιαφέρον, μεταξύ των οποίων η έκθεση «Από το Βυζάντιο στον Ελ Γκρέκο» που διοργανώθηκε εδώ στην Βασιλική Ακαδημία, πριν από είκοσι χρόνια, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδος.
Κατά τη διάρκεια αυτών των πενήντα χρόνων έγιναν σημαντικά βήματα στο πεδίο της μελέτης του Βυζαντίου. Οι πολυσχιδείς όψεις του Βυζαντινού πολιτισμού αποτέλεσαν αντικείμενο εντατικής έρευνας και διαλόγου σε μουσεία και τμήματα Ελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών σε ολόκληρο τον κόσμο. Η χώρα στην οποία βρισκόμαστε απόψε δεν θα μπορούσε βεβαίως να υστερήσει: Η διοργάνωση και φιλοξενία του 21ου Διεθνούς Συνεδρίου Βυζαντινών Σπουδών το 2006 συγκέντρωσε στο Λονδίνο ειδικούς – άνω των 1500 Βυζαντινολόγων – από ολόκληρο τον κόσμο.
Έχουμε σήμερα το προνόμιο να απολαμβάνουμε τους καρπούς αυτής της συστηματικής εντρύφησης χάρη στη δημιουργική σύμπραξη της Βασιλικής Ακαδημίας με το Μουσείο Μπενάκη. Η απέραντη γνώση και πείρα του Καθηγητή Robin Cormack και της Καθηγήτριας Μαρίας Βασιλάκη, σε συνεργασία με τον Δρ Adrian Locke της Βασιλικής Ακαδημίας, έφεραν στο Λονδίνο επιτεύγματα του Βυζαντίου που η ιστορία κατέσπειρε σε πάνω από είκοσι χώρες. Αυτή η από κάθε άποψη ολοκληρωμένη αναδρομή στην τέχνη και τον πολιτισμό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, από την ίδρυση της Κωνσταντινουπόλεως το 330 μΧ. ως την πτώση της Πόλης στους Οθωμανούς το 1453, έγινε εφικτή χάρη στα γενναιόδωρα δάνεια άνω των 300 εκθεμάτων από, ούτε λίγο ούτε πολύ, 72 ιδρύματα.
Ως Έλληνας -και γνωρίζω ότι μιλώ εξ’ ονόματος όλων των συμπατριωτών μου που παρευρίσκονται απόψε- διακατέχομαι από ιδιαίτερη αίσθηση υπερηφάνειας για την δημιουργικότητα των προγόνων μας -μία αίσθηση υπερηφάνειας η οποία μετουσιώνεται σε μια εκ βαθέων υποχρέωση να καταβάλλουμε εργώδεις προσπάθειες αφ’ ενός για να καταστήσουμε αυτήν την πολιτιστική κληρονομιά προσιτή στον οποιονδήποτε επιθυμεί να την μελετήσει και αφ’ ετέρου για να επαναφέρουμε εκ νέου τις βαθύτερες αξίες της στο προσκήνιο της σύγχρονης προβληματικής.
Ταυτόχρονα αισθανόμαστε απέραντη ευγνωμοσύνη για το δώρο το οποίο μας προσέφεραν οι οικοδεσπότες μας, οι επιμελητές και οι δανειστές των εκθεμάτων, κάνοντας πράξη αυτήν την απολαυστική για το βλέμμα και τον νου ιεροτελεστία. Είμαι βέβαιος ότι οι επισκέπτες της έκθεσης θα φύγουν έχοντας κατανοήσει βαθύτερα το Βυζάντιο, πλημμυρισμένοι με θαυμασμό και εκτίμηση για τον κόσμο του και την συμβολή του στη διαμόρφωση τόσο του σύγχρονου ευρωπαϊκού πολιτισμού όσο και εκείνων των πολιτισμών της Ασίας και της Αφρικής όπου κάποτε εκτεινόταν η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Αυτό το οποίο βρίσκω ακόμη ιδιαίτερα συναρπαστικό είναι ο τρόπος με τον οποίο οι επιμελητές συνδύασαν τη χρονική διήγηση με ποικιλία μια θεμάτων που ζωντανεύουν την εξιστόρηση της αλλαγής και της ανάπτυξης αυτού του μακρόβιου και μοναδικού Χριστιανικού πολιτισμού. Σε αυτό το γεμάτο θησαυρούς ταξίδι μάς καθοδηγούν έξοχα επεξηγηματικές πινακίδες και ένας φωνητικός οδηγός, χρήσιμα μέσα στα οποία η Βασιλική Ακαδημία ως γνωστόν διαπρέπει. Επίσης, δεν υπάρχουν λόγια για να εκφράσω τον θαυμασμό μου για τον πλούσια εικονογραφημένο οδηγό της έκθεσης στον οποίο συνεισέφεραν πάνω από 100 παγκοσμίως διακεκριμένοι Βυζαντινολόγοι, με λήμματα στα οποία σχολιάζονται ένα προς ένα τα εκθέματα αλλά και με 13 εισαγωγικά σημειώματα για την υπερχιλιετή διαδρομή της ιστορίας και της τέχνης του Βυζαντίου.
Θα ήθελα ακόμα να συγχαρώ το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Ακαδημίας για το πρόγραμμα διαλέξεων και εκδηλώσεων που θα υλοποιήσει τόσο για μαθητές σχολείου όσο και για το κοινό, ένα πρόγραμμα με το οποίο η Ακαδημία υπογραμμίζει το μήνυμα και το νόημα της Έκθεσης. Γνωρίζω επίσης ότι και η Βρετανική Εταιρεία για την Προαγωγή των Βυζαντινών Σπουδών θα διοργανώσει σειρά συνεδρίων καθώς και το καθιερωμένο Εαρινό Συμπόσιο Βυζαντινών Σπουδών στο Λονδίνο τον Μάρτιο του 2009.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι όλες αυτές οι δραστηριότητες θα μας επιτρέψουν να εμβαθύνουμε τις γνώσεις μας ως προς αυτό τον μεγαλειώδη πολιτισμό και θα αποτελέσουν έναυσμα για περαιτέρω μελέτες, προσελκύοντας νέους επιστήμονες στον τομέα και εμπνέοντας τους νεώτερους σε ηλικία επισκέπτες.
Τίποτα από όλα αυτά όμως δεν θα είχε πραγματοποιηθεί χωρίς σημαντικότατες χορηγίες. Το Ίδρυμα Ι. Φ. Κωστόπουλου, το Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντη και το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος είναι προσηλωμένα στην προσπάθεια προβολής και διατήρησης του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής κληρονομιάς στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Υπερέβαλαν εαυτούς στην συγκεκριμένη περίπτωση και γι’ αυτό επιθυμώ να τα ευχαριστήσω τόσο ο ίδιος προσωπικώς, όσο και εξ’ ονόματος των επισκεπτών της έκθεσης για την ιδιαίτερα γενναιόδωρη υποστήριξή τους.
Κυρίες και κύριοι, με ιδιαίτερη χαρά κηρύσσω την έναρξη της έκθεσης.