Ομιλία του Πρωθυπουργού σε Εκδήλωση Μνήμης για τους Έλληνες Εθνικούς Ευεργέτες

ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ

Αθήνα, 14 Μαΐου 2007

ΟΜΙΛΙΑ

ΤΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ κ. ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ

ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΙΜΗΣ

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΕΥΕΡΓΕΤΕΣ

«Όταν θέλουν οι Έλληνες να καυχηθούν», γράφει ο Καβάφης, «τέτοιους βγάζει το Έθνος μας, θα λένε».Και είναι, πράγματι, άξιος ο έπαινος αυτός για ανθρώπους που δίδαξαν με το δικό τους τρόπο την προσφορά στην Πατρίδα, τον άνθρωπο, τον Πολιτισμό. Ανθρώπους με υψηλό αίσθημα φιλοπατρίας, φιλανθρωπίας, κοινωνικής αλληλεγγύης. Τιμούμε σήμερα εκείνους που ενίσχυσαν (και μάλιστα σε δύσκολους καιρούς) την Πατρίδα μας με τις δωρεές και τα κληροδοτήματά τους. Είναι, μάλιστα, ο Χώρος αυτός (το Ζάππειο Μέγαρο) ένας από τους πλέον κατάλληλους για μια τέτοια εκδήλωση, αφού κι αυτός αποτελεί προϊόν του εθνικού ευεργετισμού. Προσθέτω ότι είναι το πρώτο κτίριο, σ’ ολόκληρο τον Κόσμο, που ανεγέρθηκε για την εξυπηρέτηση Ολυμπιακών Αναγκών. Κι αυτό δείχνει ότι ένας από τους βασικούς προσανατολισμούς των εθνικών ευεργετών ήταν ο Πολιτισμός.

 Ο θεσμός των «εθνικών κληροδοτημάτων» εμφανίζεται στην ελληνική αρχαιότητα, συνεχίζεται στην περίοδο του Βυζαντίου και παίρνει νέες διαστάσεις στη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η ανάγκη για πνευματική αναβάθμιση του Γένους ώθησε, τότε, την Εκκλησία, αλλά και πολλούς εύπορους Έλληνες να δραστηριοποιηθούν για την ίδρυση σχολείων, τη μισθοδοσία εκπαιδευτικών, αλλά και την παροχή οικονομικής αρωγής σ’ εκείνους που είχαν μεγαλύτερη ανάγκη. Έλληνες της διασποράς πρωταγωνιστούν στο κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, στην ανέγερση σχολείων, την αποστολή βιβλίων, τη χορήγηση υποτροφιών. Η έμπρακτη εκδήλωση φιλοπατρίας με πράξεις ευεργεσίας παίρνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις στα χρόνια της Εθνεγερσίας Πλούσιοι ομογενείς συμπαρίστανται στην Πατρίδα που μάχεται και γίνονται αρωγοί στον αγώνα της Ελευθερίας. Η «Φιλική Εταιρεία»,αλλά και πολλά από τα μέσα που χρησιμοποιούνται στους αγώνες του Έθνους χρηματοδοτούνται από αγωνιστές και εθνικούς ευεργέτες, γυναίκες και άνδρες.

Η φιλοπατρία, όμως, εκφράζεται με πράξεις εθνικής ευεργεσίας και μετά την ίδρυση του νεοελληνικού Κράτους. Αποδεικνύονται, μάλιστα, οι πράξεις αυτές, βασική παράμετρος στην οικοδόμηση υποδομών Υγείας, Παιδείας και Πολιτισμού. Οι παροικίες των Ελλήνων της Διασποράς (στην Τεργέστη, τη Βενετία, τη Μολδαβία, τη Βιέννη, την Οδησσό, το Κάιρο, την Αλεξάνδρεια και αλλού)γίνονται σταδιακά, βασικοί πόλοι ευεργεσίας προς την Πατρίδα. Οι κοινότητες των Απόδημων Ελλήνων αυτοοργανώνονται και φροντίζουν να καλύψουν τις ανάγκες τους χτίζοντας, πρώτ’ απ’ όλα, Εκκλησιές και Σχολεία.

Πλούσια και επιφανή μέλη τους θέτουν στις πρώτες προτεραιότητές τους, την Ορθοδοξία, τη Παιδεία και τον Πολιτισμό. Δεν μένουν, όμως, σ’ αυτά. Ιδρύουν ορφανοτροφεία, νοσοκομεία και γηροκομεία. Επιδιώκουν (και καταφέρνουν) να ανυψωθεί το επίπεδο ζωής των μελών της παροικίας, αλλά και να αναπτυχθεί, να κρατηθεί αλώβητος και να αναδειχθεί ο πολιτισμικός χαρακτήρας της κοινότητας. Συμβάλλουν ενεργά στην προσπάθεια να εδραιωθεί το αίσθημα της εθνικής ταυτότητας στον παροικιακό χώρο. Ευεργετούν, όμως, και τις χώρες στις οποίες ζουν, δαπανώντας τεράστια ποσά και αφήνοντας ως κληρονομιά αθάνατα έργα στους τόπους που τους φιλοξενούν.

Οι Κοινότητες των Ελλήνων είχαν, ωστόσο, τη σκέψη τους διαρκώς στραμμένη στους τόπους της καταγωγής (τις ιδιαίτερες Πατρίδες τους) αλλά και στην Ελλάδα που αναζητούσε έναν άλλο βηματισμό στη νέα πορεία της. Οι ευεργέτες στις Κοινότητες των Ελλήνων δεν λησμονούν, ούτε τον Τόπο που τους γέννησε, ούτε την Ελλάδα που, άλλοτε μάχεται για την ελευθερία και άλλοτε προσπαθεί να δημιουργήσει τις υποδομές του νέου κράτους. Σε πολλές περιπτώσεις, οι εθνικοί ευεργέτες, με τις δωρεές και τα κληροδοτήματά τους, στηρίζουν γενναιόδωρα την Παροικία, την Ιδιαίτερη Πατρίδα τους, αλλά και το Εθνικό Κέντρο.

Τα περισσότερα και πιο λαμπρά δημόσια κτίρια που χτίζονται στην Αθήνα, στο δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα, οφείλονται, είτε εξ’ ολοκλήρου, είτε κατά κύριο λόγο σε εθνικούς ευεργέτες. Σχεδόν κάθε μεγάλο δημόσιο έργο στην Πρωτεύουσα έχει ένα δωρητή, έναν εθνικό ευεργέτη. Η νεοκλασική Αθηναϊκή Τριλογία (η Εθνική Βιβλιοθήκη, το Πανεπιστήμιο και η Ακαδημία) το Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Μουσείο Μπενάκη, το Αστεροσκοπείο, το Οφθαλμιατρείο, το Παναθηναϊκό Στάδιο, η Εθνική Πινακοθήκη, το Αρσάκειο, το Βαρβάκειο, το Μαράσλειο, η Ριζάριος, η Σιβιτανίδειος, η πρώην Σχολή Ευελπίδων, η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, το Εθνικό Ωδείο και τόσα άλλα, κρατούν στη συλλογική μνήμη, το καθένα και από ένα όνομα ενός μεγάλου εθνικού ευεργέτη.

Από τον Καπλάνη, τους Ζωσιμάδες, τους αδελφούς Ριζάρη και τον Αρσάκη, στο Βαρβάκη, το Σίνα, το Σταύρου, τον Τοσίτσα και τον Χατζηκώνστα. Αλλά και στον Αβέρωφ, το Βαλλιάνο, το Ζάππα, το Μαρασλή, το Μπάγκα, το Μελά, το Συγγρό. Και ακόμη στον Χριστόπουλο, το Χατζηκυριάκο, το Στουρνάρα, το Βασσάνη, τον Κότσικα. Αλλά και στον Τσιρόπουλο, τον Χαροκόπο, το Σούτσο, τον Ακρίτα, τον Φίλη, το Σιβιτανίδη, τον Ευγενίδη, τον Παπαστράτο, τους Μπενάκηδες, τον Αγγελόπουλο, και τόσους άλλους. Καθένας και ένα ατομικό όραμα, μια ισχυρή θέληση πρωτοβουλίας, μια προσωπική ιστορία, που συμπλέκεται με όλες τις άλλες  διαμορφώνοντας τη μεγάλη, τη συνολική ιστορία του εθνικού ευεργετισμού, την ευγενέστερη έκφραση αγάπης για την Ελλάδα. Και είναι η ιστορία αυτή ατελεύτητη, καθώς δεν περιορίζεται μόνο στην εποχή που ο Ελληνισμός είχε αδήριτες ανάγκες. Συνεχίζεται και στη νεότερη ιστορία, με σημαντικά έργα και προσφορές. Με δράσεις που επιβεβαιώνουν τη θέληση Ελλήνων που ζουν, εργάζονται και μεγαλουργούν σε όλο τον Κόσμο, να συμβάλλουν στην πρόοδο του Τόπου και την ενίσχυση του Οικουμενικού Ελληνισμού. Συνεχίζεται μέσα από Ιδρύματα, που αναπτύσσουν έντονη κοινωφελή και πολιτισμική δραστηριότητα. Και τέτοια  Ιδρύματα λειτουργούν στον Τόπο μας πολλά. Εκπρόσωποί τους είναι και σήμερα μαζί μας.

Στο μεταξύ, η Πατρίδα μας εξακολουθεί να γίνεται δέκτης μικρών και μεγάλων προσφορών από Έλληνες της Επικράτειας και της Ομογένειας. Και θέλω να τους συγχαρώ όλους. Όλους εκείνους που διαθέτουν από το περίσσευμα της δικής τους δημιουργίας για το συλλογικό καλό. Όλες οι Ελληνίδες και όλοι οι Έλληνες εκτιμούν το έργο όλων των Ιδρυμάτων πολιτισμικού, κοινωφελούς και εθνικού σκοπού. Αναδεικνύουμε, σήμερα, το μεγαλείο της προσφοράς και τιμούμε το έργο που γίνεται από κάθε Ίδρυμα. Τιμούμε την προσφορά που έχει σκοπό να υπηρετεί το εθνικό, το συλλογικό συμφέρον.

Σκοπός μας, τώρα, είναι να εφαρμόσουμε συγκροτημένο Σχέδιο για την πληρέστερη αξιοποίηση των Κοινωφελών Περιουσιών, που φτάνουν περίπου τις 11.000. Καθιερώσαμε, για πρώτη φορά στην ιστορία του Ελληνικού Κράτους, Ημέρα Τιμής και Μνήμης των Ελλήνων Ευεργετών. Καταγράφουμε την προσφορά των Ιδρυμάτων και προετοιμάζουμε συνολική παρουσίαση του έργου, των υπηρεσιών, των ευκαιριών που παρέχουν. Προετοιμάζουμε σειρά μέτρων για την προβολή του έργου των Εθνικών Ευεργετών και την ανάδειξη των Εθνικών Κληροδοτημάτων. Προχωρούμε στην κατάρτιση νέου Κώδικα Εθνικών Κληροδοτημάτων, αλλά και στην επανίδρυση των υπηρεσιών που εποπτεύουν τις κοινωφελείς περιουσίες. Είναι υποχρέωση στην οποία ανταποκρινόμαστε. Στόχος μας είναι να προβληθεί και να αξιοποιηθεί η τεράστια περιουσία που μας κατέλιπαν όλοι οι εθνικοί ευεργέτες, μικροί και μεγάλοι. Να πείσουμε, όλοι μαζί (και να πείσουμε στην πράξη) ότι μια νέα γενιά εθνικών ευεργετών μπορεί να αισθάνεται σιγουριά ότι η προσφορά τους στη σύγχρονη Ελλάδα, αξιοποιείται, με τον καλύτερο τρόπο, για το συλλογικό συμφέρον. Μια νέα γενιά εθνικών ευεργετών μπορεί να δώσει εφάμιλλη συνέχεια στη μακρά ιστορία του Ελληνικού ευεργετισμού.

Κυρίες και κύριοι,

Προβάλλουμε σήμερα, το παράδειγμα όλων εκείνων που έμειναν αθάνατοι στις μνήμες του Ελληνισμού, μέσα από την προσφορά τους στο κοινωνικό σύνολο. Αποδίδουμε την οφειλόμενη τιμή και ευγνωμοσύνη στους ευεργέτες της Πατρίδας μας. Σε όλους εκείνους που μετέτρεψαν το φιλότιμο και τη φιλοπατρία σε δημιουργία και δράση. Αναδεικνύουμε τις αξίες που χαρακτηρίζουν τον Ελληνισμό. Επενδύουμε στην πιο πλατειά έννοια του Πολιτισμού. Στο αδιάσπαστο αυτό νήμα, που συνδέει το παρελθόν, με το παρόν και το μέλλον. Αποτελεί, άλλωστε, κοινή πεποίθηση ότι δεν αρκεί μόνον να επικαλούμαστε τον πλούτο που μας κληροδότησαν εμπνευσμένοι δημιουργοί και μεγάλοι ευεργέτες. Είναι ανάγκη να τον κεφαλαιοποιούμε, να τον αναδεικνύουμε και να τον αξιοποιούμε. Είναι ανάγκη να μετουσιώνουμε την κληρονομιά αυτή σε έργα, νοοτροπίες και πρακτικές, που υπηρετούν το συλλογικό συμφέρον. Είναι ανάγκη να αναδεικνύουμε συνεχώς την αξία της προσφοράς στην Πατρίδα. Πάντα σύγχρονη. Πάντα ζωντανή στη συνείδησή μας. Πάντα σε δρόμους που εγγυώνται τη συνέχισή της.